Lužički Srbi – Nemaju veze sa Srbijom, ali njih 50.000 se oduprlo germanizaciji

U istočnoj Nemačkoj odvajkada živi narod koji sebe zove „Srbi“, a svoj jezik „srpski“. Lužički Srbi, mali zapadnoslovenski narod, uspeli su da se odupru izuzetno jakoj vekovnoj germanizaciji.

Foto: Ruska reč, Jevgenij Mihajlov / Promo

Ruski sorabista, Dmitrij Poljakov, u intervjuu za „Rusku reč“ priča o vezama Lužičkih Srba i drugih Slovena i o šansama za kulturni opstanak ovog naroda.

U istočnoj Nemačkoj, u opštinama Kotbus i Baucen, odvajkada živi narod koji sebe zove „Srbi“, a svoj jezik zove „srpski“, mada sa Srbijom, reklo bi se, nema nikakve veze. Lužički Srbi (ili Sorbi, kako ih zovu Nemci) su mali zapadnoslovenski narod protestantske i katoličke vere, svi do jednog su bilingve i podjednako dobro govore i svoj maternji, i nemački jezik.

O njihovoj teškoj istorijskoj sudbini i o odnosima Lužičkih Srba prema Srbiji i Rusiji govori Dmitrij Poljakov, doktor filologije, viši predavač na Ruskom državnom univerzitetu društveno-humanističkih nauka u Moskvi (RGGU). Intervju prenosimo u celosti:

Dmitrij, zašto Lužički Srbi sebe nazivaju Srbima (Serbja / Serby), a svoj jezik srpskim (serbsce / serbski)? Od kada oni žive u istočnoj Nemačkoj? Kakve veze oni imaju sa Srbima na Balkanu? Da li su povezani sa njima poreklom, jezikom ili tradicijama?

– Nažalost, nemamo dokaza koji bi nedvosmisleno ukazivali na veze između Lužičkih i balkanskih Srba. Naravno, moguće je da su takve veze postojale u praslovensko doba, svakako pre slovenskih migracija na jug i zapad.

Foto: Ruska reč, Jevgenij Mihajlov / Promo
Ali podudarnost etnonima i lingvonima je vrlo zanimljiva…

– Svakako. Inače, današnji Lužički Srbi su ostatak jedne grupe zapadnih Slovena, polapsko-baltičkih, koji su se naselili na ovoj teritoriji još u vreme Velike seobe naroda. U ranom srednjem veku su Polapski Sloveni, Ljutići i Bodrići (Obodriti) naseljavali trećinu sadašnje Nemačke: sever, severozapad i istok. Kasnije su svi oni bili asimilovani i germanizovani. Poslednji čovek koji je govorio polapski jezik umro je u 18. veku. Lužičkim Srbima je pošlo za rukom da dugo pružaju otpor asimilaciji, tako da ih je još početkom 19. veka bilo 250 hiljada. Međutim, industrijalizacija i, blago rečeno, burni događaji u 20. veku, tj. ratovi i nacizam u Nemačkoj, a zatim i istočnonemačka socijalistička industrijalizacija, učinili su svoje.

Koliko ukupno Lužičkih Srba danas živi u Nemačkoj?

– Po najoptimističnijim procenama – oko 50 hiljada.

Lužički Srbi redovno na internetu šire apele u kojima tvrde da su izloženi germanizaciji i asimilaciji, traže pomoć, mada imaju neku kulturnu autonomiju i određena prava u Nemačkoj. Koliko je njihov opstanak realno u opasnosti i kakvu pomoć traže?

– Lužički Srbi su jedina slovenska narodnost koja živi na teritoriji Nemačke i ima status nacionalne manjine (pored Danaca, Frizijaca i Roma). Taj status je čak potvrđen i u zakonodavstvu pokrajina Saksonije i Branderburga, na čijim se teritorijama nalazi istorijska teritorija Gornje i Donje Lužice. Oni imaju svoj kulturni centar, svoje pozorište, svoje odbornike u organima lokalne samouprave, organizuju razne lužičke manifestacije, ponekad se mogu videti čak i dvojezični natpisi. Lužički Srbi su vekovima bili izloženi intenzivnoj asimilaciji od strane Nemaca, ali ipak se za sadašnje procese u Lužici, po mom mišljenju, ne može decidirano tvrditi da se radi o germanizaciji. Ekonomska kriza je zahvatila čitavu Evropu i sada se manje sredstava izdvaja za mnoge obrazovne, naučne i kulturne projekte, tako da ni Lužički Srbi nisu izuzetak. Naravno, smanjeno finansiranje kulturnih inicijativa pogubnije je za male, nego za velike narode, i u tom smislu se može govoriti o tome da su Lužički Srbi, kao i svaki mali narod, danas u veoma teškoj situaciji. U vezi sa tim se čini da lužičkosrpske nacionalne organizacije (pre svega Domovina i Matica lužičkosrpska) ne treba da traže sredstva za finansiranje svojih projekata samo od nemačke države, nego i iz drugih izvora. To bi pored privatnih donacija mogla da bude pomoć raznih fondova susednih država, pre svega Poljske i Češke, koje imaju dugu tradiciju pomaganja Lužičkim Srbima.

Foto: Ruska reč, Jevgenij Mihajlov / Promo
Da li Rusija pomaže malom slovenskom narodu koji je na ivici opstanka? Da li je ranije pomagala?

– U 19. veku su Lužičkim Srbima pomagali ruski trgovci-mecene, kulturni poslenici, naučnici koji su bili naklonjeni slovenskoj ideji, čuveni slavisti Izmail Sreznjevski, Osip Bođanski, Petar Prejs, Viktor Grigorovič, Aleksandar Giljferding. U arhivima ruskih slavista sreću se spiskovi priložnika koji su pomogli razne lužičke kulturne projekte: reč je o hiljadama tadašnjih rubalja, što je u ono vreme bio prilično veliki novac. Nema podataka o pomoći na zvaničnom nivou. Danas ruska pomoć Lužičkim Srbima ima više moralni, nego materijalni karakter. Razne ruske kulturne i prosvetne organizacije se obraćaju nemačkim vlastima sa apelima da se ne dozvoli značajno smanjenje finansiranja delatnosti lužičkosrpskih organizacija. Treba reći da to ima efekta, jer slična kolektivna pisma i peticije, koje se, naravno, ne upućuju samo iz Rusije, imaju određeni uspeh i zaista koriguju poteze nemačkih vlasti.

Čisto teoretski gledano, da li bi pomoć i podrška Lužičkim Srbima mogla biti nekakav kohezioni faktor za kulturne organizacije iz raznih slovenskih zemalja koje nisu u najboljim odnosima?

– Misao o tome da će pomoć Lužičkim Srbima doprineti zbližavanju nekih slovenskih zemalja koje nisu u najboljim odnosima izgleda mi kao utopija, bar u ovom trenutku.

Postoji li šansa za opstanak Lužičkih Srba i njihovog jezika?

– Problema ima veoma mnogo, ali vreme će pokazati. Voleo bih da postoji.

Izvor: Blic. Ruska reč/ Vjačeslav Čarski 

Prethodni članci

Add a Comment

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *