DRUŠTVO PODSEĆANJA VESTI

Dve decenije od otmice i ubistva meštana Retimlja i Opteruše: Neprebol Opteruše i presuda OVK

Tokom ofanzive na metohijsku opštinu Orahovac i okolna sela jula 1998. godine, pripadnici OVK ubili su 7 osoba, a oteli oko 100 građana srpske i romske nacionalnosti, uglavnom civila, od kojih su kasnije neki oslobođeni.

Foto: Youtube

Piše: Bojan Đokić

Prilikom te ofanzive, pripadnici OVK su iz orahovačkih sela Retimlje i Opteruša oteli 24 lica muškog pola, srpske nacionalnosti. Pripadnici OVK odvezli su ih kamionom iz sela, u prisustvu njihovih porodica. Porodice su prijavile njihov nestanak Međunarodnom komitetu Crvenog krsta i svim ostalim relevantnim institucijama, ali je njihova sudbina ostala nepoznata sve do 2005. godine, kada je obznanjeno da je pronađena masovna grobnica u selu Volujak kod Kline. U njoj su pronađeni posmrtni ostaci otetih muškaraca iz Opteruše: Mladena, Nemanje, Božidara i Novice Božanića, kao i Miodraga i Spase Burdžića i Spase Banzića.

Opteruša je bila većinski albansko selo. Zato je malobrojno srpsko stanovništvo tokom napada OVK na Orahovac, odlučilo da zajedno provode noći. U kući Mladena Božanića, spavalo je 14 lica srpske nacionalnosti iz Opteruše: supružnici Mladen i Dragica Božanić i njihov sin Nemanja, zatim Dobrila Božanić (Mladenova majka), Božidar Božanić (Mladenov ujak), Dušanka Božanić (Mladenova ujna), Novica Božanić (sin Božidara i Dušanke), supružnici Miodrag i Slavka Burdžić, Spasa Burdžić (Miodragov brat), supružnici Spasa i Slavica Banzić, Desanka Banzić (Spasina majka) i Srećko Simić. Supružnici Milutin i Stanojka Burdžić i Olga Simić bili su na drugom mestu.

Foto: Screenshot/ RTS

Oružani napad pripadnika OVK na selo započeo je u noći 17/18. jula, a pripadnici srpske nacionalnosti pružili su otpor. Zbog ratnih dejstava, policija nije mogla da im pruži pomoć, pa su odlučili da se predaju. U jutarnjim časovima, 18. jula 1998. godine, u dvorište porodice Božanić, ušlo je nekoliko desetina pripadnika OVK. Među njima su pripadnici srpske nacionalnosti prepoznali svoje albanske komšije: Hadžiju (Azem) Mazreku, koji je bio u crnoj uniformi i ponašao se kao komandant operacije, Ejup (Kasum) Kabaši, komandant jedinice OVK iz Opteruše, Sedat (Ali) Kabaši, Sokolj (Melit) Bitići, Ali (Dahim) Bitići i Sulejman Bitići, svi iz Opteruše. Pripadnici OVK su sva lica srpske nacionalnosti ukrcali na traktor i prebacili do glavnog puta Orahovac – Suva Reka. Tamo su ih ukrcali na kamion. Kamion je oteta lica srpske nacionalnosti odvezao u jedno albansko selo gde su smešteni u nedovršenu zgradu. Muškarce su odveli u podrum iste zgrade, gde su u toku noći ispitivani i zlostavljani.

Oteti muškarci Opteruše i drugi oteti građani srpske i romske nacionalnosti poslednji put viđeni su u zatvoru OVK u Mališevu (zgrada policijske stanice koja je u ofanzivi osvojena). Krajem jula 1998. godine, pripadnici OVK su ih sa te lokacije odvezli u pravcu Prištine, odakle im se izgubio svaki trag. Posle identifikacije, na beogradskom groblju Orlovača, 14. oktobra 2006. godine, sahranjeni su posmrtni ostaci 26 lica srpske i drugih nacionalnosti iz masovne grobnice Volujak i drugih grobnica, od kojih su osmorica otetih iz Opteruše.

Foto: Screenshot/ RTS

Pravni sistem na Kosovu i Metohiji dugo nije bio zainteresovan da otvori slučaj otimanja, ubistva i raseljavanja meštana Orahovca. Jedna od presuda kojom su 2014. godine osuđeni pripadnici OVK za događaje koji su se desili jula 1998. godine u Opteruši prošla je neopaženo u srpskoj javnosti.

Vrhovni sud Kosova u veću koje su činili Euleks sudije Elka Filčeva – Ermenkova, Esma Erterzi i sudija Vrhovnog suda Kosova Valdete Daka, doneli su presudu 7. avgusta 2014. godine kojom su Sokolj Bitići i Ejup Kabaši osuđeni na dve godine zatvora zbog ratnog zločina protiv civilnog stanovništva izvršenog 17. i 18. jula 1998. godine u Opteruši, u saizvršilaštvu. Pripadnici OVK, Ejup Kabaši i Sokolj Bitići, u prvom stepenu su bili oslobođeni krivice, a u drugom osuđeni na po pet godina zatvora. Hadži Mazreku, protiv koga su pravosudni organi na Kosovu i Metohiji vodili postupak zbog istog krivičnog dela je ranije pravosnažno oslobođen, iako su ga svedoci iz Retimlja i Opteruše naveli kao čoveka koji se ponašao kao „komandant operacije“. Istom presudom Vrhovnog suda Kosova obuhvaćen je i Naser Hoti, koji je u prvom stepenu oslobođen krivice, a u drugom osuđen za krivično delo „pružanje pomoći počiniocima nakon počinjenog krivičnog dela“.

Foto: Screenshot/ RTS

Rešavajući po žalbama, Vrhovni sud Kosova je doneo navedenu presudu kojim je delimično usvojio žalbe Ejupa Kabašija i Sokolja Bitićija, i drugostepenu presudu preinačio u delu koja se odnosila na kaznu, pa su im kazne smanjene sa pet, na dve godine zatvora. Žalba koju je podneo Naser Hoti u celosti je usvojena, pa se drugostepena presuda delimično odbacila i on je oslobođen optužbe. Njegovi saokrivljeni, Mustafa Hoti, Miljazim Hoti, Nedžmedin Beriša i Jetula Kabaši su takođe proglašeni nevinim zato što nije dokazano da su oni pomagali Ejupu Kabašiju u izvršenju navedenih zločina. Oni su oslobođeni krivice za krivično delo „pomaganje počiniocima nakon izvršenja krivičnog dela“.

U ovom postupku, dva svedoka julskih događaja prepoznale su izvršioce na suđenju. Vrhovni sud Kosova je u obrazloženju svoje odluke naveo da je nepobitno utvrđeno da su Kabaši i Bitići bili prisutni tokom događaja u Opteruši, da su bili u uniformama, sa oružjem, u naoružanoj grupi čiji je cilj bio da se očisti selo od srpskog stanovništva.

Okrivljeni su tokom postupka tvrdili da u kući Božanića nisu bili civili, ali je Vrhovni sud Kosova zaključio da je napadnuto srpsko stanovništvo koristilo oružje radi sopstvene zaštite, da nisu učestvovali u neprijateljstvima, pa ih je smatralo za civilima koji prema Ženevskoj konvenciji imaju zaštićeni status. Sa druge strane, Veće je utvrdilo da je napad izvršila grupa OVK i bilo je ubeđeno da je ta grupa OVK bila organizovana jedinica, jer „bez organizacije, u okviru koje je barem jedan član grupe imao vođstvo i davao komande, ta grupa jednostavno ne bi mogla da bude formirana i da izvrši ovaj napad“. Veće je smatralo da su Kabaši i Bitići delili ciljeve grupe OVK da se selo očisti od njegovih srpskih stanovnika, i da su tome doprineli.

Ejup Kabaši, Foto: Screenshot/ Youtube

Kabaši i Bitići bili su članovi grupe koja je zajednički ugrožavala i zastrašivala srpsko stanovništvo u Opteruši, ali je Veće pri izricanju kazne uzelo u obzir nekoliko olakšavajućih okolnosti. Kao olakšavajuća okolnost za Kabašija je naveden njegov poziv srpskom stanovništvu koje je bilo u kući Božanića da ne izlaze kako bi se izbegla nepotrebna šteta. Druga okolnost je što svedoke ovog događaja osuđeni nisu podvrgli bilo kakvim okrutnim, nehumanim, ponižavajućim ili zastrašujućim radnjama. Ti svedoci su oslobođeni nakon izvesnog vremena, a dok su bili zatočeni primali su hranu i vraćen im je novac koji su im oduzeli pripadnici OVK. Veće je utvrdilo i da nisu ustanovljene nikakve otežavajuće okolnosti i da je opasnost koju su predstavljali u ovom krivičnom delu bila znatno manja nego što je to slučaj kod sličnih krivičnih dela. Kao olakšavajuća okolnost je uzeto u obzir i vreme koje je prošlo od izvršenog dela.

Zato što su olakšavajuće okolnosti „pretekle“ u odnosu na drugih, Veće ih je osudilo na kaznu zatvora koja je ispod minimuma propisanog za ovo krivično delo. Smatrali su da će time biti postignuta svrha kažnjavanja: odvraćanje i zasluženost. Napravljen je kompromis: manje od pet godina, ali više od slobode. Ostavljeno je samo da akademska javnost odgovori na pitanje da li je ovo primerena kazna za događaje u Opteruši.

Satisfakcija porodica žrtava i pravda biće ostvareni onda kada dođe do primerenog kažnjavanja svih izvršilaca. Nema zadovoljenja bez rasvetljavanja otimanja, ubistva i raseljavanja srpskog stanovništva opštine Orahovac. Zbog toga, velika su očekivanja od novoformiranog suda za ratne zločine koji će suditi bivšim pripadnicima OVK za izvršene zločine. Jedan od slučaja kojim bi trebalo da se ovaj sud pozabavi je i tragična sudbina srpskog stanovništva orahovačkih sela.

Bojan Đokić, Stručni saradnik Muzeja žrtava genocida Beograd

Naslovna fotografija: Darko Dozet

Izvor: Iskra

Ostavite komentar